Wat zijn veelvoorkomende WCAG-schendingen?

Veelvoorkomende WCAG-schendingen zijn onder meer onvoldoende kleurcontrast, ontbrekende alt-teksten bij afbeeldingen, slecht gelabelde formuliervelden en websites die niet met een toetsenbord te bedienen zijn. Deze fouten komen voor op vrijwel elk type website, van webshops tot gemeentesites. In dit artikel beantwoorden we de meest gestelde vragen over WCAG-schendingen, zodat je precies weet waar de knelpunten zitten en hoe je ze aanpakt.

Welke soorten websites maken de meeste WCAG-fouten?

Vrijwel alle websites maken WCAG-fouten. Onderzoek laat zien dat ruim 95% van de onderzochte websites niet volledig voldoet aan de toegankelijkheidsrichtlijnen. Webshops en commerciële websites scoren bijzonder slecht, maar ook overheidswebsites en zorginstellingen kampen structureel met toegankelijkheidsproblemen, ondanks dat voor hen al jaren een wettelijke verplichting geldt.

Gemeenten, provincies en andere overheidsinstanties zijn in Nederland al sinds 2020 verplicht te voldoen aan WCAG 2.1 niveau AA voor overheidswebsites Deze link opent in een nieuw tabblad. De WCAG-eisen voor gemeentelijke websites zijn dus geen nieuwe ontwikkeling, maar in de praktijk blijkt naleving een uitdaging. Semipublieke organisaties zoals woningcorporaties en zorginstellingen die publieke taken uitvoeren, vallen eveneens onder deze verplichting.

Sinds 28 juni 2025 geldt bovendien de Europese Toegankelijkheidswet (EAA) voor een bredere groep organisaties, waaronder e-commerce, bankdiensten, vervoer en telecom. Alleen bedrijven met minder dan tien medewerkers en een jaaromzet onder twee miljoen euro zijn uitgezonderd. Dat maakt de groep organisaties die aan WCAG moet voldoen aanzienlijk groter dan veel mensen denken.

Wat zijn de meest voorkomende WCAG-schendingen op het gebied van contrast en kleur?

Onvoldoende kleurcontrast is de meest voorkomende WCAG-schending ter wereld. Op meer dan 80% van de onderzochte startpagina’s werd tekst aangetroffen die te weinig contrasteert met de achtergrond. Lichtgrijze tekst op een witte achtergrond is een klassiek voorbeeld: voor mensen met een visuele beperking vrijwel onleesbaar, maar ook gewoon lastig in de zon op je telefoon.

WCAG schrijft voor dat normale tekst een contrastverhouding heeft van minimaal 4,5:1 ten opzichte van de achtergrond. Voor grote tekst (vanaf 24px, of 18,5px vetgedrukt) volstaat een verhouding van 3:1. Belangrijk om te weten: er bestaan geen “ontoegankelijke kleuren” op zichzelf. Alleen de combinatie van twee kleuren kan ontoegankelijk zijn.

Kleurcontrastproblemen beperken zich niet tot tekst. Denk ook aan:

• Knoppen en formuliervelden die een contrastverhouding van minimaal 3:1 nodig hebben voor hun randen en iconen.
• Placeholders in invoervelden die vaak te licht zijn en daarmee onleesbaar voor mensen met een visuele beperking.
• Foutmeldingen die alleen kleur gebruiken (een rood kader zonder tekst) om een probleem aan te geven, wat voor mensen met kleurenblindheid nietszeggend is.
• Focusindicatoren en skiplinks die onvoldoende opvallen op de achtergrond.

Ongeveer één miljoen Nederlanders heeft een permanente visuele beperking. Kleurcontrastproblemen raken hen direct, maar ook iedereen die buiten op een scherm kijkt of op een monitor met slechte kalibratie werkt. Goede kleurkeuzes helpen dus een veel grotere groep dan alleen mensen met een beperking.

Welke WCAG-schendingen komen het vaakst voor bij afbeeldingen en media?

De meest voorkomende WCAG-schending bij afbeeldingen is het ontbreken van alternatieve tekst (alt-tekst). Bij bijna een kwart van alle afbeeldingen op onderzochte startpagina’s ontbreekt een beschrijvende alt-tekst. Voor een schermlezer is een afbeelding zonder alt-tekst een zwart gat: de gebruiker hoort niets, of erger, de bestandsnaam wordt voorgelezen.

WCAG-succescriterium 1.1.1 (niveau A) vereist dat alle niet-tekstuele content een tekstalternatief heeft. Dat geldt voor afbeeldingen, illustraties, logo’s, iconen en knoppen. Decoratieve afbeeldingen hoeven geen beschrijvende alt-tekst te hebben, maar moeten wel een leeg alt-attribuut krijgen (alt=""). Zo weet de schermlezer dat hij de afbeelding mag overslaan.

Naast alt-teksten zijn er twee andere veelvoorkomende mediaschendingen die je snel kunt herkennen:

• Ontbrekende videondertiteling is bij een grote meerderheid van online video’s niet aanwezig, terwijl ondertiteling verplicht is voor video’s met gesproken tekst.
• Carousels en sliders zijn in de meeste gevallen niet toegankelijk, doordat ze automatisch afspelen, geen pauzeerknop hebben of de toetsenbordfocus niet correct beheren.

Alt-teksten zijn overigens ook goed voor je vindbaarheid in Google. Zoekmachines kunnen afbeeldingen niet “zien” en vertrouwen op de alt-tekst om te begrijpen wat er te zien is. Toegankelijkheid en SEO-voordelen van alt-teksten Deze link opent in een nieuw tabblad gaan hier hand in hand.

Hoe herken je WCAG-schendingen in formulieren en navigatie?

WCAG-schendingen in formulieren herken je aan invoervelden zonder zichtbaar label, foutmeldingen die alleen met kleur worden aangegeven, en formulieren die niet met een toetsenbord te bedienen zijn. Bij navigatie zijn de meest voorkomende schendingen een ontbrekende “sla navigatie over”-link, onduidelijke linkteksten zoals “klik hier” en een chaotische koppenstructuur.

Formulieren: de meest gemaakte fouten

Het label is het fundament van elk toegankelijk formulier. Elk invoerveld heeft een zichtbaar label nodig dat in de code gekoppeld is aan het veld via het for-attribuut. Een placeholder als “Vul hier je naam in” is geen vervanging voor een label: zodra je begint te typen, verdwijnt de hint en weet je niet meer wat er gevraagd wordt.

Foutmeldingen zijn een tweede struikelblok. WCAG vereist dat een foutmelding in tekst aangeeft wat er mis is en hoe je het kunt oplossen. Een rood kader om een veld is niet voldoende. Bovendien moeten foutmeldingen programmatisch worden aangekondigd via ARIA, zodat een schermlezer de gebruiker actief informeert.

Navigatie: toegankelijkheid voor toetsenbordgebruikers

Een goed navigeerbare website begint met een logische koppenstructuur: één H1 per pagina, gevolgd door H2’s en H3’s in de juiste volgorde. Sla geen niveau over, want een schermlezer gebruikt koppen als inhoudsopgave. Ontbreekt die structuur, dan is de pagina net een boek zonder hoofdstukindeling.

Toetsenbordgebruikers moeten altijd kunnen zien waar ze zich op een pagina bevinden. WCAG 2.4.7 vereist een zichtbare focusindicator: het blauwe of gekleurde kader dat verschijnt als je met Tab door een pagina navigeert. Veel websites verbergen dit kader in hun CSS, wat de site onbruikbaar maakt voor mensen die geen muis kunnen gebruiken. Voeg ook altijd een “sla over naar inhoud”-link toe bovenaan de pagina, zodat gebruikers de navigatie kunnen overslaan.

Wat is het verschil tussen WCAG A, AA en AAA-schendingen?

WCAG is verdeeld in drie niveaus: A (basis), AA (wettelijk verplicht) en AAA (optimaal). Niveau A bevat de meest fundamentele eisen, zonder welke een website voor bepaalde groepen onbruikbaar is. Niveau AA voegt daar extra eisen aan toe en is de standaard waaraan overheidswebsites en steeds meer commerciële websites wettelijk moeten voldoen. Niveau AAA is niet wettelijk verplicht en in de praktijk zelden volledig haalbaar.

Om het concreet te maken, hier een overzicht van wat elk niveau inhoudt:

• Niveau A (30 criteria): Toetsenbordtoegankelijkheid, alt-teksten bij afbeeldingen, foutidentificatie bij formulieren. Zonder deze criteria kunnen mensen met een schermlezer of motorische beperking de website simpelweg niet gebruiken.
• Niveau AA (50 criteria totaal): Voldoende kleurcontrast, zichtbare focusindicatoren, consistente navigatie en herpositionering van content bij tekstvergroting. Dit is de wettelijke standaard voor gemeenten en andere overheidsinstanties, en de maatstaf voor de EAA.
• Niveau AAA (73 criteria totaal): Een contrastverhouding van minimaal 7:1, gebarentaalvertaling bij video’s en geen tijdslimieten voor gebruikers. Waardevol om naar te streven, maar niet realistisch als alomvattend doel.

De huidige wettelijke standaard in Nederland is WCAG 2.1 niveau AA. WCAG 2.2 (uitgebracht in 2023) is nog niet formeel in de wet opgenomen, maar experts adviseren om bij nieuwe websites en updates al direct op 2.2 te toetsen. De versies zijn achterwaarts compatibel, dus wie aan 2.2 voldoet, voldoet automatisch ook aan 2.1.

Welke tools helpen bij het opsporen van WCAG-schendingen?

De meest gebruikte tools voor het opsporen van WCAG-schendingen zijn WAVE, axe DevTools en Google Lighthouse. Deze drie tools zijn gratis, werken als browserextensie of zijn ingebouwd in de browser, en geven je snel inzicht in de meest voorkomende toegankelijkheidsproblemen. Toch vangen automatische tools maar 30 tot 40% van alle schendingen op: de rest vereist handmatig testen.

Elke tool heeft zijn eigen sterkte:

• WAVE (WebAIM) toont fouten visueel op de pagina zelf, wat het toegankelijk maakt voor niet-technische gebruikers zoals contentmanagers en marketeers.
• axe DevTools (Deque) is de keuze van developers. Het geeft alleen fouten weer die met grote zekerheid automatisch vast te stellen zijn, met minimale fout-positieven en goede documentatielinks.
• Google Lighthouse is handig voor een snelle eerste check, maar te beperkt voor een grondige audit. Een score van 100 in Lighthouse betekent niet dat je site volledig toegankelijk is.
• WCagTool.nl is een Nederlandstalige validator die in percentages laat zien hoe goed een site voldoet aan WCAG 2.0 en 2.1, inclusief contrast, navigatie en formulieren.

Het verschil tussen automatisch en handmatig testen is cruciaal. Een tool kan controleren of een afbeelding een alt-attribuut heeft, maar niet of die alt-tekst de afbeelding goed beschrijft. Handmatig testen met een schermlezer zoals VoiceOver of NVDA, en bij voorkeur ook met echte gebruikers met een beperking, is onmisbaar voor een betrouwbare volledige toegankelijkheidstest Deze link opent in een nieuw tabblad.

Hoe prioriteer je het oplossen van WCAG-schendingen?

Begin met de “showstoppers”: problemen die de website voor bepaalde groepen volledig onbruikbaar maken. Dat zijn ontbrekende toetsenbordnavigatie, essentiële afbeeldingen zonder alt-tekst en formulieren zonder labels. Los die eerst op, voordat je aan contrast en fijnere details werkt. Toegankelijkheid is geen eenmalige actie, maar een doorlopend proces.

Een praktisch stappenplan ziet er zo uit:

1. Toegankelijkheidsaudit uitvoeren om de huidige situatie in kaart te brengen.
2. Verbeterplan opstellen met prioriteiten op basis van impact en inspanning.
3. Aanpassingen implementeren, te beginnen met de showstoppers.
4. Testen en valideren met tools én echte gebruikers.
5. Toegankelijkheidsverklaring publiceren (wettelijk verplicht voor overheidsorganisaties).
6. Continue monitoring bij elke nieuwe release of content-update.

Alt-teksten zijn een goed startpunt voor snelle winst. Je corrigeert ze één keer in de header, footer of sidebar, en je verbetert direct elke pagina op de site. Kleurcontrast is iets complexer maar heeft grote impact, zeker op gemeentesites waar de WCAG-eisen voor gemeentelijke websites al jaren van kracht zijn.

Vroeg beginnen loont financieel. Toegankelijkheid inbouwen tijdens het ontwerp en de bouw van een website is vele malen goedkoper dan achteraf aanpassen. Wacht je tot een audit of handhaving je dwingt, dan betaal je een veelvoud aan herstelkosten.

Wil je weten hoe jouw website scoort op digitale toegankelijkheid? Bij Stuurlui combineren we technische WCAG-kennis met een praktische aanpak, zodat jouw website niet alleen voldoet aan de regels, maar ook echt prettig werkt voor alle bezoekers. Neem contact op en we kijken samen wat er nodig is.